دات نت نیوک
X
GO

دکتر مهدی احمدی

آقای دکتر مهدی احمدی از قدیمی ترین استادان دانشگاه های ایران در عرصه آزمون های غیرمخرب (NDT) می باشند. ایشان بیش از 30 سال سابقه فعالیت های آموزشی و پژوهشی در زمینه های گوناگون آزمون های غیرمخرب داشته که حاصل مکتوب آن تالیف ده ها مقاله است.

جناب آقای دکتر احمدی، کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در رشته مهندسی متالورژی از دانشکده فنی دانشگاه تهران و دکترای تخصصی خود را از دانشگاه ناگویای ژاپن اخذ نموده اند و اکنون به عنوان عضو هیات علمی دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی امیرکبیر مشغول به فعالیت هستند. امیدوارم که شما کاربر گرامی نیز از مطالعه این مصاحبه لذت برده و از آن بیاموزید.

 

 

هرچند که جنابعالی شخصیت شناخته شده ای هستید، اما مطابق روال مرسوم لطفا در ابتدا خود را معرفی فرمایید.

اینجانب مهدی احمدی نجف آبادی هستم و در سال 1334 در شهر تهران به دنیا آمدم.

 

از دوران تحصیل خود بفرمایید؟ تحصیلات خود را در کدام دانشگاه ها سپری نمودید؟

اینجانب مقاطع ابتدایی و دبیرستان خود را در تهران گذرانده و در سال 1353 موفق به اخذ دیپلم شدم. در سال 1354 در مقطع کارشناسی ارشد رشته مهندسی متالورژی دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته شدم، اما در سال 1358 به دلیل تعطیلی دانشگاه‌ ترجیح دادم تا با درجه کارشناسی فارغ التحصیل شده و مشغول به کار شوم. پس از انقلاب فرهنگی کارشناسی ارشد را در دانشگاه تهران شروع و در سال 1364 فارغ التحصیل شدم.

بین سال های 1359 تا 1364 در صنایع مختلفی مشغول به کار بوده ام و نهایتاً در سال 1366 در دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی امیرکبیر مشغول شدم. پس از مدتی فعالیت به عنوان مدرس کارگاه و برخی دروس و تاسیس و راه اندازی آزمایشگاه آزمون های غیرمخرب (NDT) دانشگاه صنعتی امیرکبیر در سال 1371 موفق به دریافت بورسیه ادامه تحصیل در مقطع دکترای تخصصی از آن دانشگاه شده و به دانشگاه ناگویای ژاپن رفتم. پس از اتمام تحصیل در مقطع دکترای تخصصی در سال 1375 به ایران بازگشتم و فعالیت هایم را به عنوان استادیار در دانشگاه امیرکبیر ادامه دادم که تا به امروز نیز ادامه دارد.

 

پایان نامه های مقاطع کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی حضرتعالی در چه زمینه ای بودند؟

پایان نامه های اینجانب در مقطع کارشناسی ارشد در زمینه شکل دهی و در مقطع دکترای تخصصی در حوزه سینتیک تصفیه مذاب بوده است. با توجه به سوابق قبلی کار در زمینه آزمون‌های غیرمخرب و نیاز دانشکده، به تدریج روی این موضوع متمرکز شده بطوری که تحقیقات ام عمدتاً بر این زمینه مربوط شد. به عنوان نمونه می توان به اندازه گیری تنش در فلزات و بررسی مکانیزم های خرابی در مواد کامپوزیتی در بارگذاری ها و شرایط کاری مختلف به کمک آزمون های غیرمخرب اشاره نمود.

 

با کدام یک از بخش های صنعت همکاری فرموده اید؟

پس از اخذ مدرک کارشناسی و با عنایت به نیازهای آن روزگار و شرایطی جنگی کشور، در صنایع دفاع مشغول به خدمت شدم و این همکاری تا سال ها پس از آن، حتی هنگامی که مشغول به تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد بودم، ادامه داشت. پس از آن و به هنگام اشتغال در دانشگاه نیز این توفیق را داشتم تا با شرکت های گوناگون از بخش های مختلف صنعت همکاری نمایم.

 

جناب آقای دکتر احمدی در چه زمینه ای به عنوان متخصص شناخته می شوند؟

همانطوری که پیشتر گفته شد، اغلب تحقیقات و فعالیت های اینجانب در زمینه بازرسی و آزمون های غیرمخرب بوده اند. در این حوزه تخصصی نیز بیشتر در زمینه آزمون غیرمخرب فراصوتی یا آلتراسونیک (UT) و آزمون غیرمخرب اکوستیک امیشن (AET) فعالیت نموده ام.

 

از منظر حضرتعالی چه تفاوتی میان بازرسی غیرمخرب (NDI)، ارزیابی غیرمخرب (NDE) و آزمون غیرمخرب (NDT) وجود دارد؟ لطفا تعریفی از عبارات فوق ارائه فرمایید.

یکی از مشکلات موجود در صنعت بازرسی و آزمون عدم ترجمه و تعریف مناسبی از واژه های موجود به زبان فارسی رایج است. در خصوص اصطلاحات کلی و عمومی مانند مواردی که فرمودید، مشکل کمتری وجود دارد اما هنگامی که وارد اصطلاحات تخصصی می شویم، این مشکل تبدیل به معضل می گردد. زیاد اتفاق می‌افتد که دو مقاله یا پایان نامه، ترجمه ای متفاوت از یک اصطلاح ارائه نموده باشند که این امر می تواند گاه به بروز مشکلاتی جدی در مطالعه و فهم متون علمی مربوطه به وجود آورد.

باری، تعریف این عبارات در کتب مرجع آن است که عبارت آزمون غیرمخرب (NDT) به نحوه انجام آزمون به صورت عملی توسط متصدی مربوطه، گزارش نویسی های لازم و تولید داده های فنی باز می گردد. داده های حاصل از آزمون های غیرمخرب (NDT) به کمک علومی مانند مکانیک شکست (FM) جهت ارزیابی غیرمخرب (NDE) امکان کاربرد یا ادامه خدمت قطعه، اتصال، مجموعه یا سازه موضوع آزمون مورد استفاده قرار می گیرد. مبحث بازرسی غیرمخرب (NDI) کلی تر بوده و مبحث رویه نویسی و برنامه ریزی جهت نحوه انجام بازرسی های غیرمخرب (NDI) قطعه یا مجموعه به منظور مدیریت آن در طول عمر کاری اش را شامل می شود.

حال چنانچه بخواهیم متناظر این تعاریف را در سطوح آزمون های غیرمخرب (NDT) مربوط به انجمن آزمون های غیرمخرب امریکا (ASNT) بیان نماییم، دو سطح اول به روش های انجام و گزارش نویسی آزمون غیرمخرب و سطح سوم به ارزیابی گزارشات اختصاص دارد. به بیان دیگر متخصصان آزمون های غیرمخرب مطابق الزامات انجمن آزمون های غیرمخرب امریکا (ASNT) در سطوح اول و دوم می آموزند که چگونه روشی را انجام داده و گزارش نویسی نمایند و در سطح سوم یاد می گیرند که چگونه از داده های به دست آمده جهت ارزیابی استفاده نمایند. البته ممکن است ایشان علم مکانیک شکست را نیاموخته باشند، اما روش کار با استانداردهای مربوطه را می دانند تنها همخوانی استاندارد با موضوع مورد بحث یا امکان استفاده از یک استاندارد برای موضوع بازرسی می ماند که می بایست توسط متخصصان سطح سوم تایید شود. تصمیم گیری در این خصوص تصمیم بزرگی است که می بایست توسط متخصصان سطح سوم انجام گیرد.

 

با عنایت به وسعت کاربری بازرسی و آزمون های غیرمخرب، آیا به نظرتان راه اندازی رشته ای مستقل در زمینه بازرسی و آزمون غیرمخرب (NDT) می تواند پیشنهاد شود؟

از دیدگاه اینجانب خیر، ضرورتی به راه اندازی رشته ای با این عنوان وجود ندارد. اصلی ترین دلیل نیز لزوم اطلاع بازرس و آزمونگر از اطلاعات پایه صنعتی است که مشغول به فعالیت های بازرسی در آن است. به عنوان نمونه یک مهندس سازه بهتر می تواند سازه ای فولادی را بازرسی نماید و یک مهندس مکانیک بهتر می تواند ساختاری مکانیکی را مورد بازرسی قرار دهد، حتی در این صورت نیز استانداردها و الزامات حاکم بر بازرسی مخزن، کشتی و هواپیما به کلی متفاوت هستند و یک بازرس کشتی خوب، لزوما نمی تواند بازرس هواپیمای خوبی نیز باشد. علت این امر آشنایی این افراد با اطلاعات پایه صنعتی است که در آن مشغول به کار هستند. چنانچه رشته ای با عنوان بازرسی و آزمون ایجاد گردد که روش های مختلف بازرسی و آزمون های مخرب و غیرمخرب را به فراگیران آموزش دهد، به ناچار اطلاعات پایه رشته های تحصیلی مختلف آموزش داده نمی شود که می تواند به عنوان نقطه ضعف فارغ التحصیلان به شمار آید. به عنوان نمونه ای دیگر صنایع دارویی و غذایی نیز دارای بازرسانی مخصوص به خود هستند، آیا فارغ التحصیلان رشته مفروض بازرسی و آزمون همزمان توانمندی اشتغال به کار بازرسی در این صنایع را نیز خواهند داشت؟ از منظر اینجانب پاسخ منفی است.

 

در حال حاضر سه انجمن در عرصه بازرسی و آزمون های غیرمخرب (NDT) مشغول به فعالیت هستند. آیا نظر یا پیشنهادی برای مدیران و متولیان این سازمان ها دارید؟ 

وجود سازمان های مردم نهاد (NGO) در هر زمینه ای نشان از رشد و بلوغ دارد و تلاش این عزیزان جهت ارتقای سطح علمی و صنفی اشخاص حقیقی و حقوقی فعال در این صنعت قابل تقدیر است. پیشنهاد می گردد که این بزرگواران در صورت امکان به زمینه هایی که مغفول باقی مانده اند، توجه بیشتری مبذول نمایند. به عنوان نمونه می توانند کمیته ای مشترک تشکیل داده و به تدوین واژه نامه تخصصی بازرسی و آزمون های غیرمخرب در سطح ملی بپردازند، هدف از تشکیل کمیته مشترک به منظور ایجاد سهولت در جاری سازی واژه نامه تدوین شده است. هنگامی که تمامی مجموعه های دخیل، در تدوین و بروزرسانی این واژه نامه سهیم باشند، با سهولت بیشتری می توان آن را جاری نمود. همچنین با شناخت پتانسیل های موجود در صنعت بازرسی ایران امکانات لازم جهت بهره برداری از آنها را فراهم نمایند و یا با آگاهی از روند جهانی و ملی بازرسی و آزمون های غیرمخرب، پیشنهاداتی را با هدف بهبود شرایط به سازمان های ذیربط ارائه دهند. ایشان همچنین می توانند از طریق مذاکره با مجموعه های تصمیم ساز و تصمیم گیر، امکان سوق دادن بودجه هایی را جهت انجام برخی از تحقیقات مورد نظرشان توسط دانشگاه ها فراهم آورند. آنها همچنین می توانند با شکل دهی کمیته ای مشترک نسبت به تدوین آیین نامه مربوطه و رتبه بندی شرکت های فعال در حوزه بازرسی و آزمون های غیرمخرب (NDT) اقدام نمایند و سپس با تدوین برنامه ای شرایط و امکانات لازم جهت ارتقای رتبه شرکت ها را به وجود آورند.

 

به نظر حضرتعالی روند حرکت آزمون های غیرمخرب (NDT) به کدامین جهت است؟

آزمون غیرمخرب مبحثی میان رشته ای است. به نظر می رسد که این امر به صورت روزانه در حال افزایش بوده و این زمینه با ورود رشته های متعدد با سرعتی چشمگیر در حال پیشرفت است. از اصلی ترین عوامل پیشرفت این رشته، مدیریت خوبی است که سازمان ها در کشورهای توسعه یافته در این زمینه مبذول نموده و هماهنگی هایی است که میان زمینه های مختلف به وجود می آورند. این شاید یکی از زمینه هایی باشد که سازمان های مردم نهاد تخصصی فعال ایرانی بتوانند به انجام برسانند و آن گردآوری زمینه های تخصصی مختلف دور یک میز، تلاش در جهت هم افزایی آنها به منظور ابداع یا کاربرد فناوری های جدید می باشد.

چنانچه زمینه های مورد نیاز در هر زمینه ای به درستی شناسایی و اطلاع رسانی شده و سرمایه گذاران ریسک پذیر به سمت آن هدایت گردند و حمایت های لازم نیز از ایشان به عمل آید، می توانیم شاهد سرمایه گذاری هدفمند به منظور رفع نیازهای جاری و آتی کشور و به دنبال آن پویایی، اشتغال و رشد پایدار در کشور باشیم. در غیاب چنین مکانیزمی متاسفانه شاهد تلاش های جسته و گریخته و غیرمنظم در زمینه های گوناگون، سرخوردگی و اتلاف منابع ملی خواهیم بود. به عنوان مثال جوانی تحصیل کرده ای که زمان، انرژی و پول صرف می کند تا ایده ای را به ثمر برساند، هنگامی که از زحمات خود نتیجه لازم را نمی گیرد، به نوعی اتلاف در منابع ملی رخ داده است. برای جلوگیری از چنین اتلافاتی در بدو امر می توان با شناسایی مشکلات موجود و واگذاری آن به مجموعه های پژوهشی دارای صلاحیت به منظور ارائه و اجرای راه حل اقدام نمود. تجربه اینجانب حاکی از آن است که شرکت های به راستی دانش بنیان کوچک، گاه بهتر و با انگیزه تر از مجموعه های بزرگ فعالیت می کنند. به عنوان نمونه مدتی پیش یکی از همین شرکت ها که موفق به ساخت دستگاه آزمون غیرمخرب فراصوتی (Ultrasonic Testing - UT) شده بود را بازدید نمودم. کار ایشان به رساتی جای تقدیر دارد و به نظر اینجانب می بایست مورد حمایت قرار گیرند.

 

به نظرتان کدام یک از روش های آزمون غیرمخرب در آینده از کاربری بیشتری برخوردار باشد؟

به نظر می رسد که روند کنونی ادامه یافته و آزمون غیرمخرب فراصوتی یا آلتراسونیک (UT) سهم کنونی خود در کاربردهای مهندسی را حفظ نموده و حتی با عنایت به پیشرفت هایی که در این روش رخ داده، این سهم را ارتقا دهد. لازم به ذکر است که هرچند آمار دقیقی در این زمینه مشاهده نکرده ام اما به نظر می رسد امروزه آزمون های غیرمخرب در رشته های پزشکی بیش از رشته های مهندسی به کار برده می شوند، ضمن اینکه رشته های پزشکی موفق شده اند تا این آزمون ها را در بطن جامعه وارد نمایند، جایی که مخاطب آن مردم عادی هستند در حالی که در زمینه های مهندسی، مخاطب اغلب کارفرماها می باشند. مضاف بر اینکه اغلب حوزه های پزشکی با این آزمون ها سر و کار دارند، در حالی که تنها چند رشته مهندسی از جمله رشته های مهندسی ساخت و تولید و مهندسی متالورژی با این زمینه پرکاربرد آشنا می شوند، این در حالی است که چندین سال پیش این درس در زمانی که این رشته گرایشی از رشته مهندسی مکانیک بود به جدول دروس اختیاری منتقل شد که به نظر اینجانب اتفاق خوبی نبوده است.

همچنین روش آزمون غیرمخرب اکوستیک امیشن (AET) نیز از توانمندی های منحصر بفردی برخوردار است که به نظر می رسد به تدریج کاربرد آن افزایش یابد، در این روش متصدیان دستگاه با استفاده از نویز تولید شده توسط قطعه یا مجموعه تحت کار می توانند به میزان آسیب در آن پی برند و اینجانب نیز این افتخار را داشته ام که با کمک دانشجویانی از مقاطع تحصیلی مختلف بررسی های گسترده ای در این زمینه انجام دهیم، حتی مطلع شدم که چند تن از دانشجویان سابق موفق به ساخت دستگاه اکوستیک امیشن و نیز کالیبره نمودن دستگاه برای کاربردها گوناگون شده اند. در طول این سال ها بسیار در این زمینه مطالعه، تحقیق و فعالیت نموده و دانشجویان فراوانی را در تدوین و ارائه پایان نامه های شان یاری داده ام که امیدوارم ماحصل این تلاش ها توانسته باشد گره ای از مشکلات صنعتی کشورمان را باز نماید.

 

ارزیابی کلی حضرتعالی از صنعت بازرسی ایران چیست؟

هنگامی که شرایط کنونی این صنعت را با هنگامی که کار خود را آغاز نمودم، مقایسه می کنم به نظر می رسد که اکنون در شرایط بسیار بهتری هستیم. امروزه اشخاص حقیقی و حقوقی متخصص به فراوانی در این صنعت در دسترس هستند. برخی از ایشان به توانمندی ساخت دستگاه های آزمون غیرمخرب فراصوتی یا آلتراسونیک (UT) و آکوستیک امیشن (AET) رسیده اند که به راستی قابل تقدیر بوده و به نظرم می بایست مورد حمایت سازمان های ذیربط و شرکت های مربوطه قرار گیرند. مطابق دستورالعملی که به تازگی ابلاغ شده است، اساتید ملزم به بروزرسانی دروس مربوطه شده اند که امر نیکویی است و می تواند به ارتقای کیفی آموزش های ارائه شده و بهبود فرایند یادگیری دانشجویان منجر گردد. هر چند که ایراداتی نیز وجود دارد که از جمله آنها می توان به عدم دسترسی به فناوری های نوین این عرصه به ویژه برای دانشگاه ها و نیز عدم تمایل صنایع جهت ارتباط و حمایت از دانشگاه ها اشاره نمود که امیدوارم با برنامه ریزی صحیح جهت رفع آنها اقدام شود. به عنوان پیشنهاد می توان به برخی سیاست های تشویقی مانند ارائه بعضی معافیت های مالیاتی برای شرکت هایی که به تجهیز دانشگاه یاری رسانده و یا پروژه های پژوهشی را با همکاری دانشگاه ها انجام می دهند، اشاره نمود.

در اینجا می خواهم از این فرصت استفاده نموده و بیان نمایم که خوشبختانه در طول این سال ها موفق شدیم تا آزمایشگاه های آزمون های غیرمخرب نسبتاً مجهزی را در دانشگاه صنعتی امیرکبیر راه اندازی نماییم و آماده ایم تا سطح همکاری را با موسسات حرفه ای و متعهد در این زمینه ارتقا دهیم. لازم به ذکر است که دانشگاه امیرکبیر از طریق این آزمایشگاه بطور مستقیم به شرکت ها خدمات ارائه نمی دهد، زیرا می تواند در بلند مدت به مستهلک شدن دستگاه منجر شده و کاربری آموزشی آنها را مختل نماید، هدف ما همکاری پژوهشی با موسسات متعهدی است که در این زمینه به فعالیت حرفه ای اشتغال دارند، انجمن های فعال در عرصه آزمون های غیرمخرب از جمله این موسسات هستند.

 

جناب آقای دکتر احمدی، از زمانی که جهت این گفتگو اختصاص دادید تا مهندسان و متخصصان فعال در عرصه بازرسی و آزمون های غیرمخرب (NDT) بهتر سوابق و نظرات حضرتعالی را بشناسند، سپاسگزاری نموده و از طرف پایگاه ولدیکا و نیز تمامی مخاطبان برای تان آرزوی تندرستی، شادکامی و توفیق هرچه بیشتر در خدمت به ایران عزیزمان داریم.

من نیز از زحمات و پی گیری های جنابعالی و همچنین از پایگاه ولدیکا به خاطر فرصتی كه در اختیار من قرار داده اند، سپاسگزاری نموده و برای تان آرزوی موفقیت دارم.

 

( صفحه شخصی جناب آقای دکتر مهدی احمدی - پایگاه اینترنتی دانشگاه صنعتی امیرکبیر )